Gemeentereis Armenië

Verleden, heden en toekomst in Armenië , land met de bewogen, dramatische en lange geschiedenis van de Armeniërs (waaronder de genocide in 1915) en de Armeens-Apostolische kerk als belangrijkste drager van de Armeense identiteit en overlevingsdrang.

Van 13 tot 22 mei reisden we met een groep van 24 mensen vanuit de protestantse gemeente Enkhuizen naar Armenië. Onder leiding van onze Nederlandse herder Henk Haandrikman (die elke dag diverse malen zijn schaapjes moest tellen) en onze jonge en trotse Armeense gids Narek (die Nederlands sprak) hebben we rondgetrokken met als pleisterplaatsen (1) de hoofdstad Jerevan bij de grens in het westen met Turkije, (2) Goris in het ruige zuidoosten bij de grens met Azerbeidzjan en de weg naar Iran en (3) Sevan aan het op 2 km hoogte gelegen Sevanmeer. En bijna overal en altijd was de met sneeuw bedekte berg Ararat zichtbaar aanwezig. Op onze tocht ontmoetten we gastvrije mensen die ook heerlijke maaltijden voor ons bereidden, ervoeren we machtige en prachtige natuur in de hoogvlaktes en bergen van de Kaukasus en werden we in vele kerken en kloosters (oudste bouwwerken in de wereld uit de christelijke cultuur) geïnspireerd en ontroerd door zang, beelden, spiritualiteit en verbondenheid.

Een impressie van de mooiste ervaringen en inzichten:

We bezochten het indrukwekkende genocide museum in Jerevan, ter herinnering aan de meer dan 1 miljoen Armeniërs die werden gedood ruim een eeuw geleden en aan vele anderen die van huis en haard werden verdreven. Ingrijpende geschiedenislessen, lukt het ons om blijvend te leren van het verleden? De zang van een aantal geestelijken bij het genocide monument was ontroerend, evenals de gezamenlijke herdenking door Duitse Rooms-Katholieke en Armeens-Apostolische geestelijken.

Het was bijzonder om van onze gids te horen hoe de overlevingsdrang en toekomstgerichtheid in Armenië vorm krijgt. Alles staat in het teken van onderwijs aan en ontwikkeling van kinderen. Een gezin moet beschikken over voldoende middelen voor onderwijs – de beschikbare middelen bepalen het aantal kinderen. En een goede opleiding is voor meisjes nog belangrijker dan voor jongens, aangezien later bij de moeder primair de belangrijke taak van de opvoeding wordt belegd. ….

Ongeveer veertig dagen per jaar is de atmosfeer heel helder, en een paar van die dagen vielen net in onze reis. Dat leidde ertoe dat we een schitterend uitzicht hadden op de berg Ararat. We lazen met de Ararat op de achtergrond uit Genesis het verhaal van Noach en de zondvloed, waarin deze berg een belangrijke rol speelt. Een verhaal van vernietiging en hoop, terug te vinden in meer religies en plekken op de wereld. Tastbare restanten van de ark op de Ararat zullen wij niet kunnen vinden – we kunnen er namelijk niet komen, want Turkije heeft z’n grens met Armenië gesloten.

Geconfronteerd, komend uit een Westeuropees land, met de geschiedenis van het mooie Armenië dat vanaf de vroegste tijden belaagd is door de landen eromheen. is het inspirerend om als teken van blijvende hoop overal in steen op klooster/kerkmuren en op begraafplaatsen het christelijk symbool Kruis als Levensboom ( Khachkar) te zien. Het samenzijn in de prachtige natuur, omringd door besneeuwde bergtoppen was ook om stil van te worden.

We leerden dat er 3000 jaar oude munten zijn en beseften dat het Armeense volk al 5000 jaar oud is en vaak onderdeel is (geweest) van een andere cultuur (Perzisch/Iraans, Russisch, Turks). Ondanks dat is de christelijke cultuur overeind gebleven, niet direct gebaseerd op het overbrengen van verhalen maar vooral van rituelen – dat maakten we o.a. mee tijdens de viering op zondag in de kathedraal geleid door de patriarch (hoofd van de Armeense-Apostolische kerk). Sommigen onder ons zijn nieuwsgierig naar welke boodschap de Armeense christenen halen uit de brieven van Petrus en Paulus gericht aan de gemeenten in Klein Azië.

We waren niet de enige groep Nederlanders die deze reis maakten. Zo was er tegelijk met ons ook een groep uit Raalte op pad. Het was mooi om spontaan in een van de kerken waar we elkaar tegenkwamen gezamenlijk aan te sluiten bij een viering – vooral het samen zingen van “Ga met God en Hij zal met je zijn” was een een kippenvelmoment, gevolgd door een zegen vanuit de Armeense en Nederlandse traditie. Zang en muziek was een rode draad op onze reis en zorgde bij velen tot stille ontroering, bijvoorbeeld door het kwartet in de bovengrot van het Geghardklooster en het koor tijdens de viering in de kathedraal op zondag.

Het was heel bijzonder en waardevol om met elkaar door dit prachtige land te reizen. Mooie gesprekken en levensverhalen, veel plezier, we hebben elkaar beter leren kennen! De gemeenschapszin is toegenomen en we zijn letterlijk en figuurlijk elkaars steun en toeverlaat en helpende handen geweest.

We hebben met elkaar kunnen ervaren wat eeuwige waarde heeft, wat niet kapot te maken valt en wat mensen drijft, in christelijke traditie, natuur en cultuur, en de trots van de Armeniërs. We wensen Armenië en de Armeniërs dan ook hartgrondig een mooie duurzame vredige toekomst toe, met blijvende afwezigheid van corruptie en een eind aan het conflict met Azerbeidzjan. Dat is zeker niet makkelijk gezien de kwetsbare geo-politieke ligging en het gebrek aan natuurlijke hulpbronnen en inkomsten/middelen van bestaan, waardoor afhankelijkheid van anderen groot is. Toerisme is een groeiende sector, en daar hebben wij aan bijgedragen. Daarmee ontstaat ook een dilemma bij verdere ontwikkeling: “toerisme vernietigt datgene waardoor het wordt aangetrokken” (citaat uit “Grand hotel Europa” van Ilja Leonard Pfeijffer).

Jeannette Plokker