Zondag 13 september * pastor Louise Kooiman

Welkom 

Zingen: Lied 600: 1,3,5 Licht ontloken aan het donker 

Bemoediging en groet 

Inleiding 

Kyrie 

Zingen: Lied 705: 1 en 3 Ere zij aan God de vader 

Lezing: Mattheus 18: 21 35 

Overdenking 

Lieve mensen van God, Gemeente van Christus   

Afgelopen week is er afscheid van hem genomen, Kardinaal Adriannes Johannes Simonis, een belangrijk man voor Nederland in de Katholieke kerk. En vanuit deze functie is hij met verschillende belangrijke kerkelijke zaken geconfronteerd.  Zoals b.v. het misbruik in de Katholieke kerk; in 2010 vond hierover een  interview met Simonis plaats. In zijn antwoord op de vraag hoe hij daarover dacht gebruikte hij de beladen woorden: Wir haben es nicht gewusst. Een jammerlijk en voor sommige mensen onacceptabel antwoord. Simonis gaf later ook toe dat het een onvergeeflijke fout was om dit zo te zeggen en hij verklaarde telefonisch aan een journalist dat hij zich niet had gerealiseerd dat “juist doordat de formulering ‘Wir haben es nicht gewusst’ zo vaak is gebruikt door mensen die het wél wisten, de uitdrukking de bijbetekenis heeft gekregen van ‘ontlopen van verantwoordelijkheid’. Simonis betuigde spijt over zijn ‘ongelukkig gekozen’ woorden. Hij hoopte op vergeving.

Afgelopen zomer was Christen Unie minister Carola Schouten te gast in Zomergasten. Zeer integer sprak zij over vergeven en ook over haar zelftwijfel, vooral toen ze vertelde dat ze geraakt werd door het fragment uit de film The Two Popes. Hierin gaat het om een gesprek tussen Ratzinger, die als Paus de naam Benedictus krijgt en Bergoglio die hij als zijn opvolger ziet. Bergoglio meent dat hij niet geschikt is voor de functie wegens zijn controversiële rol die hij in 1970 speelde onder de Argentijnse militaire dictatuur. De paus vergeeft hem zijn zonde, en vraagt hem alsnog Paus te worden. Een film die zeer de moeite waard is.

Carola Schouten sprak over de moeite en de noodzaak van vergeving. En misschien is de behoefte aan vergeving wel een van de belangrijkste zaken in het leven van mensen.

We kennen het allemaal, je wordt terecht of onterecht beschuldigd, je hebt ruzie met familie, je bent verkeerd begrepen of je voelt je afgezet. Natuurlijk, we hebben het ook vaak gehoord, van kinds af aan vaak, of zelf gezegd misschien wel, “je moet kunnen vergeven”…. Maar waarom? Ieder van ons wéét hoe het is om bezeerd te zijn, om gekwetste gevoelen te hebben. Die schreeuwen om genoegdoening. En wie kent ook niet zelf – als je zelf zwaar fout geweest bent, en zulke kwetsuren hebt bezorgd – hoe moeilijk het is om ‘door het stof te gaan’.

En wat als we iets een ‘onvergeeflijke fout’ noemen: moeten we die last dan voortaan altijd meedragen? En dan ploft vanmorgen zo dat evangelie er middenin: een verhaal over vergeving. Vergeven, waarom zou je? En hoever moet je daarin dan gaan? Vergeven, het zit niet echt ‘in ons systeem’. Wij zijn toch meer van de vergelding, de ‘terugbetaling met gelijke munt’. Wij willen ‘terugpakken’ als ons onrecht aangedaan is, genoegdoening, wraak ook, als behoefte om ons gekwetste gevoel recht te doen. En vergeving, het vraagt iets van mensen, wellicht helpt het om het oordeel over die ander los te laten. Ja vergeven wat betekent dat? Want: Vergeving betekent niet: … dat je het gedrag van de ander goedpraat…. dat je de hele situatie maar moet vergeten. … dat de misstap niet erg is…. dat jouw gevoel niet belangrijk is.
… dat die ander zijn / haar rechtmatige straf niet hoeft te krijgen. …

Maar vergeven gaat over integriteit, kwetsbaarheid en zelftwijfel.

Wie openlijk durft te twijfelen aan zichzelf en de eigen keuzes moet kunnen terugvallen op een sterke innerlijke kern. Juist wie dat niet durft en krampachtig zelfverzekerdheid blijft uitstralen heeft een probleem.  En is het mogelijk ons zelf te vergeven?  Want, vergeving, zowel schenken als ontvangen, is een diep menselijke behoefte.

De afgelopen periode verscheen er een boek van Rutger Bregman: “De meeste mensen deugen”. Een boeiend positief boek over de mens. Het is een tegenhanger van het negatieve mensbeeld wat jaren heeft gespeeld. Velen van U zijn opgevoed met dat de mens slecht is.  Zijn wij mensen ‘niet in staat tot enig goed en geneigd tot alle kwaad’ zoals de Heidelberger Catechismus het de protestanten inpeperde? Ik zie ook veel rottigheid en domheid in de wereld. Maar zo zout als de Catechismus het ons wil doen eten is het nu ook weer niet. De mens is een nogal onvoorspelbare en vaak onontwarbare mix van deugd en ondeugd. Maar het gaat ook niet om de gradatie van onze slechtheid. We hoeven geen crimineel te zijn om toch vergeving nodig te hebben. We hebben allemaal domme kwetsende dingen gezegd en gedaan.  En ook anderen doen jou dingen aan.  B.v. als je buurman zijn auto wéér voor jouw deur heeft gezet, zodat jij je auto een stuk verderop moet parkeren.  Iemand verspreidt roddels over je op je werk.  Je collega heeft zich weer niet gehouden aan de afspraak zodat jij ook niet verder kunt met je werk.  Of als je partner er niet in slaagt op een goede manier op je te reageren.  Je voelt je gekwetst door een lelijke opmerking. Er zijn veel alledaagse dingen, die elke dag kunnen gebeuren. Want als het over vergeven gaat, kunnen onze gedachten en gesprekken al snel gaan in de richting van vreselijke dingen die ons zijn aangedaan: dat er seksueel misbruik is gepleegd, dat iemand een geliefde van je heeft vermoord, dat iemand dronken je kind heeft doodgereden. Het zijn ook vaak gewone dingen die ons dwarszitten.

Want soms beschadigen we zelf iemand zonder dat je daar ook maar enige notie van had. Wellicht uit naïviteit of onvermogen. Maar waar het om gaat is dit: ieder mens wordt geconfronteerd met zijn of haar menselijke tekort. Vaak is het onwetendheid, misverstand, blinde vlek, soms is het willens en wetens. Een mens heeft het nodig zijn/haar ontoereikendheid onder ogen te zien, er de gevolgen van te erkennen, uit te spreken, er vergeving voor te vragen – en te ontvangen!

Mijn pastorale ervaring is dat niemand zit te wachten op wegwuiven, sussen, bagatelliseren in de orde van: ach, dat is niet zo erg. Het doet me denken aan een man die zijn vrouw iets opbiechtte waar hij spijt van had. Haar reactie: ‘Ach, dat vind ik niet erg.’ Waarop hij zei: ‘Maar ik vind het erg…’      Wat de bijbel zonde noemt is vaak meer tragiek dan schuld. Het weten hoe iets ontstaan is, welke impulsen ergens aan ten grondslag liggen en waar die weer uit voortkomen, dat helpt om zowel anderen als jezelf te vergeven.  Waarom is dat zo belangrijk? Omdat vergeving bevrijding is van negatieve gevoelens. Omdat vergeving je verzoent met de kleine en soms grote schade die een mens in zijn leven achter laat. Omdat vergeving je helpt accepteren: de losse eindjes, de onopgeloste en onoplosbare conflicten…

Ja vergeving? Zo’n vraag ontstaat niet zomaar. Net als wij, heeft ook Petrus van jongs af aan dat woord ‘vergeving’ regelmatig voorbij horen komen in de verhalen van de Schrift, heeft hij het dagelijks gebeden op de adem van de Psalmen. Vergeven is: niet toerekenen. Een jurist (nota bene!) heeft vergeving weleens genoemd: ‘de meest scheppende daad die er bestaat.’ Misschien herinnert u zich nog in het nieuwe Zuid-Afrika die indrukwekkende zittingen van de Commissie voor Waarheid en Verzoening, onder leiding van (bisschop) Desmond Tutu. Er zou voor een veelkleurig Zuid-Afrika geen toekomst mogelijk zijn wanneer niet daders en slachtoffers van de apartheid elkaar hadden aangehoord, in de ogen hadden gekeken, zich hadden uitgesproken en – voor wie dat kon – vergiffenis hadden geschonken. Vergeving als de meest scheppende daad die er bestaat. Maar ook een echtpaar, dat hun gezamenlijke weg moet opbreken. Niet zelden met boosheid, verdriet, woede, wrok. Als het daarbij blijft maken beide partners voor zichzelf en elkaar een nieuwe toekomst goeddeels onbegaanbaar. Er moet ergens, ooit een ‘scheppende daad’ verricht worden. Nieuwe leefruimte gegund en geschonken. Tot hoever? Petrus is al een eind op weg: ik wil het wel, ik doe het ook, maar tot hoever moet ik gaan?  Met zijn ‘zevenmaal’ gaat hij al oneindig ver. Zeventig maal zeven antwoord Jezus. Het is een uitdaging om zo ver te kunnen gaan. Vergeving is het geheim van liefde die blijvend is, aldus een oud kerkelijk huwelijksformulier. Vergeving is het cement van alle samenleven. Wellicht zijn er zaken die voor mensen onvergeeflijk zijn, is de wond te diep, is men te veel bezeerd. Maar het kan helpen om te helen in je zelf. Omdat het tegendeel, wrok, de splijtzwam is. Wrok verbittert en kweekt agressie. Ook wrok tegen jezelf als je er maar niet in slaagt jezelf te accepteren. Wrok slaat wonden. Onvoorwaardelijke vergeving echter heelt. Onvoorwaardelijk, ja, want de ware vergeving stelt geen eisen, ook niet de eis van excuus.

Het is heilzaam in relaties om vergeving als grondhouding aan te nemen. Bij voorbaat uitgaan van de ruimte die je de ander en jezelf gunt om fouten te maken. Ik denk aan een tekst uit Prediker: ‘Ook moet je niet letten op alle woorden die men spreekt, opdat je niet hoort hoe je knecht je vervloekt. Want hoe vaak ben je je bewust dat ook jij anderen hebt vervloekt?’ (21,22) Het besef dat ook jij geen schone handen hebt creëert ruimte voor de zwakheden van anderen.

Maar het mooist is toch wel de wijze waarop Jezus de vergeving gestalte gaf. Namelijk toen hij vanaf het kruis de menigte zag, die hem uitjoelde en haatte: ‘Vergeef het hun want zij weten niet wat zij doen.’ Een voorbeeld van volkomen onvoorwaardelijke vergeving in het besef van de tragiek en de onwetendheid. Een grondhouding van vergeving. Het geheim van leven. Amen

 

 Zingen: Lied 796: 1,2 Here Jezus roep ik aan 

Geloofsbelijdenis 

Collecte mededeling 

Voorbeden 

Welkom Lutheranen

Zingen:

Welkom zijn in Gods geheimen, in de schaduw van zijn woord,
brengt ons samen als de zijnen, doet ons leven, drijft ons voort.
Wie zijn voorgegaan in hope hebben hier dit huis gesticht,
wilden in de weldaad wonen van zijn lichtend aangezicht.

Ooit een tijd van godsdiensttwisten toch verbonden in geloof
Lutheranen, Calvinisten slechten nu voor eens de kloof
samen verder, één gemeente vierend onder dit gewelf
teken van de oecumene en ter ere van God zelf

Op de grens van land en water, leven wij in Hem gedoopt,
Anker vast voor nu en later in de haven van de hoop.
Gij bezaait met zonnestralen wat door ons is aangeplant.
Zegen, God, tot goede vruchten al het werk van onze hand!

Wegzending en zegen