Zondag 14 februari * 6e zondag na Epifanie * St. Valentijn * ds. Henk Haandrikman

Orgelspel                        Es is das Heil uns kommen her – anonymus

Woord van welkom         door ouderling van dienst 

Aansteken kaarsen 

Lied 601 Licht dat ons aanstoot                      door Geanne en Dick

Groet en Bemoediging 

Inleiding

Op deze zondag, Valentijnsdag, zetten we de liefde centraal. Want in deze tijden moeten we geen gelegenheid voorbij laten gaan om elkaar te laten merken dat we aan elkaar denken en met elkaar verbonden zijn. Daarom draait op deze zondag nog meer dan andere zondagen alles om de liefde.

Het is nog niet zo lang dat er in Nederland Valentijnsdag wordt gevierd. Al voor het jaar 500 werd deze dag ingesteld voor de heilige Valentijn die ergens in de derde eeuw voor zijn geloof ter dood werd gebracht. Verder zijn er totaal geen gegevens over hem bekend en zijn er veel later allerlei legenden over hem ontstaan. Die trouwens helemaal niets met romantische liefde te maken hebben. Dat is nog weer veel later verzonnen. In het begin was dat vast wel heel onschuldig en schattig maar al snel werden de zakelijke mogelijkheden gezien en heel slim ingezet. Ergens in de jaren 90 is die – als zoveel gebruiken – uit de Verenigde Staten overgewaaid op de vleugels van de commercie. Wat je er ook van vindt – nu Valentijnsdag op zondag valt is dat een mooie gelegenheid om eens wat stil te staan bij wat liefde is. Over niets anders is zoveel gezongen en geschreven als de liefde.

We kiezen vandaag voor een paar teksten uit onze rijke traditie: één uit het oude testament, één uit het Nieuwe Testament en één uit de kerkgeschiedenis. Afgewisseld met liederen van Huub Oosterhuis. Geanne van Soelen en Dick Grasman hebben deze in de afgelopen week opgenomen.

De eerste lezing is uit het Hooglied. Daarin zingen twee geliefden elkaar toe. Gaat het in het Hooglied over menselijke liefde of over goddelijke liefde? Het gaat over menselijke liefde en de tekst is zelfs erotisch. Mooi dat men bij het samenstellen van de Bijbel ook deze liefde zag als geschenk van God, als verwijzing naar God. Liefde en geloof raken elkaar

Hoe leg je uit wat liefde is? Hoe leg je uit wat geloof is? ze hebben met elkaar te maken. De woorden lijken verwant aan elkaar: ik geloof, ik heb lief..

Dé lezing over de liefde in het Nieuwe Testament is 1 Korinthe 13. Ik heb gekozen voor een andere tekst over liefde. Uit de eerste brief van Johannes. In dit Bijbelgedeelte, zo kort als het is komt het woordje liefde in allerlei vormen maar liefst 18 keer voor. Sommige vertalers vinden dat wat veel, het wordt hen te zoetsappig. Dat hoort wel een beetje bij de Hollandsche nuchterheid.. Wij zijn voorzichtig en denken al gauw: ‘houdt het wel stand, zou je je niet liever een beetje op de vlakte houden?’. Johannes doet dat Godzijdank niet. Overal schrijft hij uitbundig over de liefde. Over de bron van die liefde die niet ophoudt te stromen en die een bedding zoekt in ons mensen. Als je beseft hoe God ons liefheeft dan maakt dat je tot een ander mens. Dan benader je de ander vanuit die liefde. En dat kan wat kosten, dat kan ook pijn betekenen. Dat horen we ook in Hooglied en dat komt terug in de slotcoupletten van lied 808.

“God is liefde”, dat is een bekende uitspraak. De grote kerkvader Augustinus draaide dat om : “Waar liefde is daar is God”, Ubi caritas et amor Deus ibi est”. A.zocht zijn leven lang naar wat werkelijk betekenis had. Wetenschap, filosofie, plezier, diepzinnige teksten. Hij zocht en zocht totdat hij zelf werd gevonden. Aangeraakt door liefde, ontbloeide hij zelf tot liefde en nooit hield hij op zich te verwonderen en probeerde hij, zoeker als hij was, te doorgronden wat die liefde is.

In dit uur proberen we woorden te geven, zingend, sprekend, biddend aan dat geheim en bidden wij om te beginnen om een open houding, om de ogen van kind.

We luisteren naar lied 925, een tekst van Oosterhuis.

Wek mijn zachtheid weer. Geef mij terug de ogen van een kind, dat ik zie wat is. En mij toevertrouw. En het licht niet haat.

Lied 925 Wek mijn zachtheid weer        door Geanne en Dick

Lezing                             Hooglied 5: 2-8 en 6: 1-3

Lied 808: 1 t/m 4                                  door Geanne en Dick

Lezing                             1 Johannes 4: 7-12 en 20- 21

Lied 808: 5 en 6                                   door Geanne en Dick

Lezing                             tekst Augustinus p.1350 Liedboek

Veel te laat                                          door Geanne en Dick

Veel te laat heb ik jou liefgekregen
schoonheid wat ben je oud wat ben je nieuw
veel te laat heb ik jou liefgekregen.

Binnen in mij was je, ik was buiten
en ik zocht jou als een ziende blinde
buiten mij, en uitgestort als water
liep ik van jou weg en liep verloren
tussen zoveel schoonheid die niet jij was.

Toen heb jij geroepen en geschreeuwd,
door mijn doofheid ben jij heengebroken.
Oogverblindend ben jij opgedaagd
om mijn blindheid op de vlucht te jagen.
Geuren deed jij en ik haalde adem,
nog snak ik naar adem en naar jou.

Proeven deed ik jou en sindsdien dorst ik,
honger ik naar jou. Mij, lichtgeraakte,
heb jij doen ontbranden. En nu brand ik
lichterlaaie naar jou toe, om vrede.

Ook te lezen op blz. 1439 van het Liedboek

Overdenking

Het Grieks waar het nieuwe testament in is geschreven kent drie woorden voor liefde: De eerste soort liefde die vaak genoemd wordt, is de eros, de erotische liefde, de liefde als aantrekkingskracht. De liefde van liefde op het eerste gezicht. De liefde die jou aanzet om de ander te veroveren. Vol hartstocht. Het is de liefde waar zoveel liederen uit alle tijden over zingen. De liefde uit het Hooglied.

Daarnaast is er nog een andere liefde in de bijbel. Die wordt aangeduid met het woord philia: de vriendschap. Bij vriendschap gaat het om gevoelens van sympathie, van vertrouwen en verbondenheid.  Het is de liefde die de vriend niet begeert, maar hem om hemzelf liefheeft.

En dan is er de derde: agapè, de goddelijke liefde, onvoorwaardelijke liefde. De liefde van God voor ons en onze liefde voor God. Het hoogtepunt van de liefde waar wij ten diepste naar verlangen. Het is die liefde die wordt bezongen door Johannes en Augustinus.

Nu is het niet zo dat wij van eros, via philia, opstijgen naar agapè en daarbij de eerste twee vormen van liefde achter ons laten. Philia maakt deel uit van de kracht van eros. En ook agapè heeft eros nodig, anders verliest zij haar kracht en betekenis. En agapè kan in eros net zo goed aanwezig zijn. Het is dan een zuivere, echte liefde.

Echte Liefde. Tsjonge! Hoe bepaal je dat?  Want – “echte boter”, dat is bijvoorbeeld omschreven, dat is gedefinieerd. Maar de Liefde? Groot woord. Het grootste woord, het hoogste woord. Iedereen met liefdeservaring weet dat. Hoogte, diepte, vervoering, strijd, gelukzaligheid en diep verdriet. Zoals een dichter riep: “Al zo vaak stond ik in vuur en vlam en bleef ik met de roet in mijn ziel achter”.

Het is om er in der daad stil van te worden – om bij stil bij te staan. Ervaring met het mysterie dat we Liefde noemen stemt een mens bescheiden. Om klein van te worden, om je klein te maken, om er voor te knielen. Klein maken.. Knielen; zo symboliseren mensen het grote mysterie om ons heen dat we God zijn gaan noemen.

De liefde die eeuwig is. en jij bent sterveling. Hoe bereiken dat? Is dat niet veel te groot?. Nee, zegt Augustinus, dat heb ik ook geprobeerd. Het is andersom: Het komt naar je toe, zegt Johannes: Het wezenlijke van de liefde is niet dat wij God hebben liefgehad maar dat Hij ons heeft liefgehad.

Dat is het grote wonder van de Liefde. Liefde overkomt je. Is een geschenk. Want waarom houdt de ander nog van mij? Ze kent me toch in mijngezeur? Hij weet toch hoe vervelend ik kan zijn? Waarom hou je van me? Ben je dan nog steeds niet uitgekeken? Alles het je gezien.. De ander weet zo’n beetje alles van je en desalniettemin, toch houdt hij of zij van mij.

Het woordje ‘toch’ is één van de belangrijkste woorden van de Bijbel. Het geeft precies de kern van lankmoedigheid, de goedertierenheid, van de Liefde aan.

Geloof, hoop, en liefde, deze drie: maar de Liefde is de grootste. Niet de hoop is het belangrijkst. Hoop doet leven, en zonder hoop ga je geen relatie aan: maar hoop wordt vaak teleurgesteld. Hoop verwacht namelijk respons. Zonder liefde is het slecht hopen..

Ook is niet geloof het grootst, het belangrijkste. Mensen die liefhebben zonder, noem het maar, kerks te zijn, zitten dichter bij God – dan liefdeloze christenen.

Je kunt van alles geloven, en dat doen mensen ook. Maar geloof staat onder de Liefde. Als geloof niet door liefde gedragen wordt, is het een geloof waar niemand beter van wordt.

De grootste is dus, in der daad: de Liefde.

Liefde gooit druppels op een gloeiende plaat zonder te verwachten dat het helpt. Liefde is genade, is belangeloos, liefde doet maar, stroomt maar, ondergronds en ondoorgrondelijk. Maar daar in de diepte stroomt het eeuwig, als een bron.

Sta eens stil en luister.. naar het stromen van de bron.

Liefde, lichaam van zon                        door Geanne en Dick

Liefde. Liefde.

Liefde, lichaam van zon
zachtheid van de sterke
liefde ziel van ontferming.

Woord lankmoedig en trouw
fijner dan fijn goud
zoet als de zoetste honing.

Tienvoud in ons midden, water uit de rots
vogels uit de hemel, land ons beloofd,
wijnstok, oogst van tarwe, brood der armen.

Woord in ons vlees,
rots van erbarmen,
sterk als de dood ben je.

Liefde. Liefde.

Gebeden

Collectepraatje

Slotlied: Lied 791: 1,2,4,6                     door Geanne en Dick

Zegen

Orgelspel              Lobe den Herrn, den allmächtige König der Ehren – Johann Gottfried Walther