Zondag 24 november * Eeuwigheidszondag

Maleachi 3: 19-24 en Lucas 21: 5-15

door ds. Hanneke Borst te Enkhuizen

Welkom en afkondigingen

Intochtslied: lied 283: 1, 2, 4 en 5 (In de veelheid van geluiden)

Groet en bemoediging, drempelgebed

Samenzang: psalm 9: 1, 4 en 5

Kyriegebed, afgesloten met gesproken “Heer, ontferm U”

Glorialied: lied 864: 5 (Daarom lof zij de Here)

Gebed van de zondag

Schriftlezing: Maleachi 3: 19-24

Samenzang: psalm 46: 1 en 3

Schriftlezing: Lucas 21: 5-15

Acclamatie: 339 A

Preek

Gemeente van onze Here Jezus Christus,

Het zijn geen vrolijk stemmende teksten die wij lezen aan het einde van het kerkelijk jaar. De voleindiging gaat gepaard met heftige gebeurtenissen. Maar het is niet de bedoeling dat het daarbij blijft: het is de opmaat naar iets nieuws.
Het lijkt soms wel alsof iets nieuws niet kan ontstaan zonder pijn en moeite, zonder crisis. De apostel Paulus schrijft het al: het is alsof de wereld in barensnood is. Ook een geboorte, de komst van nieuw leven, geschiedt zelden zonder pijn en moeite.
Zoals de evangelist Lucas het beschrijft, en we ook bij verschillende profeten van het Oude Testament horen, geldt dit ook voor een nieuw begin in de tijd.
Velen hebben dan ook geprobeerd de tijden te duiden, om te weten of het al zover is. Onlangs was ik in het planetarium van Eise Eisinga in Franeker. Sowieso heel boeiend om daar te zijn – ik was daar met een uitwisselingsstudent uit Chili. Daar staat het modernste observatorium in de wereld, waarin het heelal tot in de uiterste hoeken verkend wordt.
Die student vond het dan ook bijzonder om nu in het oudst nog werkende planetarium ter wereld te komen. Wat ik vooral bijzonder vond, was de aanleiding waarom Eise Eisinga zijn planetarium bouwde.

Op 8 mei 1774 vond een bijzondere samenstand van planeten plaats. In de vroege ochtend stonden Mercurius, Venus, Mars, Jupiter en de maan dicht bij elkaar aan de hemel. Een zeldzame gebeurtenis. Er werd beweerd dat door de onderlinge krachten van deze hemellichamen de aarde uit haar baan geslingerd zou worden en in de zon verbranden. O.a. door Eelco Alta, predikant uit Bozum, die dit vanaf de kansel predikte. Het eind der tijden was nabij. Alta’s ideeën zorgden voor veel onrust onder de bevolking.
Eise Eisinga besloot hier iets tegenover te stellen. Hij was een hoogbegaafd kind. Hij moest echter na de lagere school aan het werk. Wel mocht hij 1x in de week lessen in wiskunde en astronomie volgen in Franeker. En hij werd een autoriteit op dat gebied.
Hij besloot de mensen te laten zien, dat de onrust die ontstaan was om de samenstand van die vier hemellichamen, niet nodig was. Om de mensen een juist beeld van het zonnestelsel te geven, bouwde hij in zijn woonkamer, aan het plafond, een model van het zonnestelsel. Zeven jaar deed hij erover. Sinds 1781 volgt het model van Eisinga zeer nauwkeurig de banen van de 6 (toen bekende) planeten uit ons zonnestelsel. Het werkt nog steeds en klopt ook nog steeds.
En het bleek dat de samenstand van de planeten op 8 mei 1774 inderdaad niet het einde der tijden inluidde. Nu had die predikant, Eelco Alta, dat kunnen weten, want in het evangelie gaat Jezus ook nadrukkelijk niet in op de vraag, wanneer dit alles zal geschieden en wat het teken is.
Jezus maakt duidelijk dat er allerlei tekenen zullen zijn, maar dat het erop aankomt je er niet door te laten verleiden. Om standvastig te blijven. Dat dat niet meevalt, blijkt wel uit het veelgehoorde argument in onze tijd, dat er geen God kan zijn. Want als er een God zou zijn, zouden we niet zoveel oorlogen en ellende hebben. Waarmee de oorlogen eigenlijk meer aan God dan aan mensen toegeschreven worden.
Laat je niet in verleiding brengen en blijf standvastig. Want er zal nog wel meer komen, zegt Jezus. Je zult ook vervolgd worden. In deze woorden horen we de weerslag van de gebeurtenissen van Lucas’ tijd. Zijn evangelie werd voltooid rond het jaar 80 AD. Tien jaar daarvoor was de stad Jeruzalem door de Romeinen ingenomen en de tempel verwoest. Het enige wat er nog altijd van rest is de Klaagmuur.
Voor de gemeente, die toen nog veelal uit Joden bestond, werd hiermee de grond onder hun voeten weggeslagen. Hoe moest het nu verder? Uit de puinhopen van de verwoesting moest het geloof opnieuw worden opgebouwd.
Telkens weer zien we dat gebeuren. Er gebeuren dingen, die ons op onze grondvesten doen schudden en die ons doen twijfelen aan Gods bemoeienis met ons. Dat kan zijn in ons persoonlijk leven – daarover ging het vorige week – maar het kan ook zijn, dat wereldgebeurtenissen zijn invloed hebben. Denken we alleen maar aan het feit dat onze veranderde samenleving aanleiding geeft tot heftige discussies over Zwarte Piet. Mensen worden boos, omdat hun wereld verandert. Dan hebben we het nog niets eens over de invloed die beslissingen van wereldleiders hebben op het gebeuren in de wereld. En de huidige wereldleiders geven geen reden tot optimisme.
Juist dan, zegt Jezus, komt het erop aan te volharden. Straks zullen we een voorbeeld horen, hoe mensen volharden. Morgen begint wereldwijd een campagne om aandacht te vragen voor het geweld tegen vrouwen. Dat kan heel bruut zijn – stelselmatige verkrachting is helaas een al te vaak gebruikt middel ter onderdrukking. Het kan ook subtiel zijn. Maar er staan mensen op, die zich daar niet bij neerleggen. Op talloze plekken zal de wereld oranje kleuren. “Orange the world” heet de campagne. U hoort er zo meer over.
Volharden, zegt Jezus. Hiermee staat Hij in de lijn van profeten als Maleachi. Dat is waarschijnlijk niet zijn echte naam geweest, maar een symbolische. De naam betekent: “mijn bode”. Hij leefde in de tijd dat de tempel na de ballingschap weer opgebouwd was. Maar het eerste enthousiasme dat die herbouw en de terugkeer van de ballingen teweeg gebracht had, is alweer weg geëbd. En men raakt van God weg.
Maleachi geeft aan, dat er een onheilsdag zal komen. Wel moet komen. Een dag brandend als een oven. Wie beelden ziet van bosbranden her en der op de wereld, herkent het beangstigende van dat beeld. Als je met zulke grote branden te maken hebt, moet je haast wel het gevoel krijgen dat het einde van de wereld gekomen is. Zo zal het zijn, zegt Maleachi.
Maar, en dat zal Jezus later ook zeggen, door dit alles heen komt ook een nieuw begin. De zon van de gerechtigheid zal opgaan en onder haar vleugels zal genezing te vinden zijn. Die vleugels van de zon: dat is fijntjes een verwijzing naar het beeld dat Assyriërs en later de Perzen in hun wapens droegen: een zon met vleugels. Om hen vleugels te geven in de strijd. Een zon met vleugels die verderf betekenden, voor wie met die wapens te maken kreeg. Maar Maleachi geeft aan, dat nu de zon van de gerechtigheid genezing onder haar vleugels biedt.
Mozes en Elia, de grote mannen van de Thora en de profeten zullen de weg wijzen.
Ook Jezus geeft aan, dat hoezeer de wereld ook lijkt te vergaan, Hij kracht zal geven om vol te houden. Er komt een nieuw begin. Volgende week zullen we horen van dat nieuwe begin, wanneer we ons begeven in een nieuw kerkelijk jaar, beginnend vanuit verwachting, beginnend met advent.
Dat nieuwe begin betekent, als we de Bijbel doorlezen, niet dat er iets heel nieuws, iets heel anders zal komen. Nee, we grijpen terug op wat we al gehoord hebben. In het Oude Testament bij Mozes en profeten, waar we horen hoe God een God is die bevrijdt, die omziet naar mensen, hen opzoekt, hen als het nodig is dwingt in zijn dienst (denken we aan Jona).
We grijpen terug op het Evangelie, waar we horen hoe Jezus zelfs door de dood niet vast gehouden kan worden. Zo maakt Jezus de gemeente duidelijk, dat het lijden dat hen te wachten staat, niet het laatste zal zijn. Maar het voorlaatste woord.
We kunnen dat niet genoeg vertellen. Wereldwijd gebeurt dat ook nog steeds. Straks zullen we horen dat in Zambia de kerk groeit. Misschien is het wel zo, dat waar aan de ene kant de zon ondergaat, die elders weer opkomt. Waar hier het ons niet meer lijkt te lukken mensen voor het evangelie te winnen, het elders wel gebeurt.
Een nieuw begin. Het laatste woord is aan God, Hij behoedt ons niet voor onheil, voor lijden. Dat valt dus blijkbaar niet te vermijden in het leven. Maar altijd weer maakt God een nieuw begin. Crisis is nooit het laatste woord, maar het voorlaatste woord.
Wat dan het laatste woord is? Geloof, hoop, liefde, gerechtigheid. Leven.
God heeft altijd nog een vervolg. Omdat Hij een God van levenden is, zoals Jezus in de lezing van vorige week zei. Een vervolg. Ook voor de wereld.
In de Naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest.

Samenzang: lied 451: 1, 2 en 3 (Richt op uw macht)

toelichting bij de collecte voor de theologische opleiding in Zambia

Maja de Haan over “Orange the world”, aansteken van een oranje kaars als teken van hoop

In Memoriam met lied 961

Dankgebed en voorbeden, met responsie 368 J (Heer, hoor ons bidden, laat komen uw rijk)

Inzameling van de gaven

Slotlied: lied 871: Jezus zal heersen waar de zon: overgang naar Advent

Wegzending en zegen

Gezongen Amen