zondag 30 juni

Hoe ben je mens?

Kruispuntviering door ds. Henk Haandrikman, mmv gemeenteleden

Welkom en mededelingen

Pianospel

Filmpje Wende Snijders

Bemoediging en groet

Gebed

Welkom met korte uitleg

Gedicht

Zingen (melodie lied 801) ‘Zwevend tussen de planeten’

Interactief

Hoe ben je mens? Hoe reageer je op wat er op je afkomt? Dat doen we verschillend. Waar wordt dat door bepaald?

Er wordt wel gezegd dat een mens door twee dingen wordt bepaald: erfelijkheid en opvoeding. Ligt het vast in je genen of is het aangeleerd gedrag.
Erfelijkheid. We erven vele trekken van familieleden zoals haarkleur, oogkleur, hoogte, enzovoorts. Maar hoe zit het met gedrag, temperament, angst, persoonlijkheid… enzovoort. Komen die ook uit de genen voort? Of zijn die bepaald door opvoeding?
Daar is in de geschiedenis verschillend over gedacht nu eens lag de nadruk bij erfelijkheid dan weer bij opvoeding.
Allerlei onderzoek, met bijvoorbeeld tweelingen die op jonge leeftijd waren gescheiden en in verschillende omgevingen opgroeiden.

Het blijkt dat het niet het één of het ander is. Er zijn natuurlijk wel bepaalde dingen erfelijk, bepaald door je genen zoals de kleur van je ogen maar dat zijn de uitzonderingen. Het overgrote deel van onze eigenschappen wordt bepaald door een samenspel van genen en omgevingsfactoren.

Zullen wij eens kijken hoe wij reageren op wat er aan aangrijpende dingen op ons afkomt? We hebben vijf manieren van reageren neergezet. En één blanco; als u zegt: ik ga daar op weer een andere manier mee om.
De vraag is – als u dat wilt – het moet niet, het hoeft niet – om te gaan staan bij de beschrijving die het meest in de buurt komt van hoe u reageert op ingrijpende dingen in het leven. Het één is niet beter of minder dan het andere.

Vechten/strijden
Berusten/accepteren
In de spiegel kijken
Samen
Alleen/zelf
en…een blanco vel

Muziek: zing vecht huil bid lach werk en bewonder

Bijbellezing Psalm 8

Overdenking

Hoe ben je mens? Hoe denken we daar in deze tijd over? In de laatste tijd hoor ik dat nogal eens verwoord in de vraag: Hoe word je de beste versie van jezelf?
Ik citeer uit een recensie over een boek met die titel: Om staande te blijven in een voortdurend veranderende omgeving en wereld moet je ervoor zorgen dat je doelen die je wilt bereiken duidelijk formuleert en vervolgens plannen maakt om ze te realiseren. Daarmee blijf je controle houden over jezelf. Hoe haal je het volledige potentieel uit jezelf. Het boek leert je je gaandeweg je hersenen en je vaardigheden te ontwikkelen om zo succesvoller en gelukkiger te worden. Persoonlijk, in je werk en maatschappelijk.

Daar zit veel waarheid in. We laten veel kansen en mogelijkheden van onszelf liggen. Er valt veel te winnen als we ons bewust worden van hoe we reageren, waar blokkades zitten, hoe we, door onszelf duidelijke doelen te stellen, teleurstellingen kunnen voorkomen.
Daar zit veel waarheid in. Toch bespeur ik bij mezelf ook een soort vermoeidheid, dat het nooit goed genoeg is, dat het altijd beter moet en kan en met grijnzende instemming luisterde ik vorige week zaterdag naar het radioprogramma Nieuwsweekend. Daarin ging het ook over:
Hoe word je de beste versie van jezelf? Dat daar talloze boeken, cursussen en Ted Talks voor zijn om je op de goede weg te helpen. Als je maar luistert naar alle adviezen, word je vanzelf gezonder, gelukkiger, slanker en succesvoller. Auteur Marjan Donner is deze adviezen helemaal beu en schreef als reactie het “Zelfverwoestingsboek”. Een oproep om de teugels te laten vieren, om te mogen falen en ongezond en lelijk te zijn.

Maar toch wil ik nog even blijven bij die versie ‘Hoe word je een betere versie van jezelf’, maar dan net anders geformuleerd… Zoals we die vinden in Genesis 3. Vlak na het verhaal van de verboden vrucht. De mens is zijn onschuld verloren en verschuilt zich:

8 Toen de mens en zijn vrouw God, de HEER, in de koelte van de avondwind door de tuin hoorden wandelen, verborgen zij zich voor hem tussen de bomen. 9 Maar God, de HEER, riep de mens: ‘Waar ben je?’

De eerste vraag die wordt gesteld in de Bijbel is: Mens waar ben je? Mens kom tevoorschijn.

Ik denk dat het bij die vraag om meer gaat dan dat Adam en Eva uit het struikgewas komen. Hier wordt de mens tevoorschijn geroepen zoals die bedoeld is. Weg uit de beklemming ‘ik heb gefaald’. Hoe is de mens bedoeld? Hoe ben je mens?

Onze christelijke traditie zegt dat de mens naar het beeld van God gemaakt is: imago Dei. Wat dat betekent, daar hebben theologen uitgebreide discussies over gevoerd. Maar een belangrijke gedachte die velen in die discussie delen is, dat de mens een mens is doordat hij of zij gemaakt is om God en de ander lief te hebben. Ofwel om in relatie met God en anderen om zich heen in vrede te leven. Om in relatie te leven. Hoe ben je mens? In relatie. Je kunt het niet alleen uit jezelf opdiepen. Je bent pas mens in relatie tot de ander. De ander met een grote A en de ander met een kleine a. In relatie tot God en mens.

U hebt nu al een hele tijd tegen dat plaatje van dat stelletje met zout, peper en maggi aangekeken. Zo zat ik jaren geleden bij een leerhuis met rabbi Zvi Marx. Hij was wat aan de late kant, liep wat gehaast naar zijn plek aan tafel, haalde zo’n stelletje zout, peper en maggi uit zijn tas, zette het op tafel en begon zijn verhaal. En wij maar kijken naar dat stelletje. Al vrij snel, want hij wist natuurlijk dat we daardoor niet geconcentreerd waren, zei hij: “wat maakt mensen tot mensen? “ Uit de Tenach (wat wij het Oude Testament noemen) vind ik drie dingen die maken wat een mens is. Zij geven smaak aan wat het is werkelijk mens te zijn. Een mens waar onze Schepper genoegen in heeft.
Dat wat het leven pit geeft en smaak. Dat is het zout van de vraag: ‘Mens waar ben je”. Daarbij mag je je afvragen wat er allemaal in jou schuilt aan mogelijkheden en onmogelijkheden en de keus die je kunt maken. Maar opdat je niet alleen bij jezelf te rade gaat is er de peper van : ‘heb je naaste lief als jezelf’. En dat is niet eenvoudig. Jezelf liefhebben niet en dan ook nog degene die op jouw pad komt… wanhoop dan niet want om het leven echt op smaak te brengen is er die derde. En dat is : vrees niet, wees niet bang. 365 keer staat het in de Bijbel voor elke dag een keer. Vrees niet, zegt de engel keer op keer want denk aan de betekenis van Gods naam: “Ik ben er, Ik zal er zijn’.
Het is me altijd bijgebleven dat stelletje zout, peper en maggi. Mens, waar ben je, Heb je naaste lief als jezelf en Vrees niet.

Hoe ben je mens? Dat is en blijft een enorme zoektocht maar met deze drie ingrediënten hoef je niet te verdwalen als je wanhoopt aan jezelf, aan de ander, aan de wereld. En of je nu gaat vechten of juist berust, of je daardoor in de spiegel kijkt, of het zelf wilt doen of met anderen samen het blijft een zoeken naar hoe we als beeld van God op weg kunnen gaan, telkens weer naar een bevrijd bestaan.
Want wat zijn er een belemmeringen en wat leggen we onszelf vaak belemmeringen op. Mens, kom tevoorschijn.
We worden geroepen uit onze opgelegde beklemming naar innerlijke vrijheid. Als Paulus spreekt van de nieuwe mens dan lijkt het mij dat het daar over gaat: we mogen bevrijde, nieuwe mensen zijn omdat Christus die weg gegaan is en heeft laten zien dat de banden die ons lijken vast te houden kunnen doorbreken.
Het gaat God om de mens zoals Hij die oorspronkelijk bedoeld heeft. Die mens heeft Christus zichtbaar gemaakt.

Van grond en vuur zult Gij ons maken,
hoog op rotsen, aan levenswater,
van geur en smaak, van licht en stem,
uw evenbeeld.

Volk dat in duisternis gaat,
mensen met stomheid geslagen,
het zal geschieden, zegt Hij,
dat zij weer glanzen als nieuw.

Van licht en stem zult Gij ons maken,
uw evenbeeld.

Niet meer beklemd en verdeeld,
niet meer in woorden gevangen,
één en gekend en bevrijd
eindelijk mens zal ik zijn.

Van licht en stem zult Gij ons maken,
uw evenbeeld.

Zingen lied 807

Gebeden afgewisseld met het zingen van lied 833
intussen kaarsen aan steken

Collecte; intussen ‘Samen’ van Stef Bos

Slotlied (melodie 868) ‘Ga dan op weg’

Zegen