Zondag 31 januari * 4e zondag na Epifanie * pastor Louise Kooiman

Orgelspel

Welkom  

Muziek en zang: lied 601 Licht dat ons aanstoot

Begroeting

 Inleiding op de  dienst

 Straks lezen we Marcus 1: 21- 28.  Jezus optreden in de tempel waar hij een nieuwe leer verkondigt. En daar ontmoet hij een man met een onreine Geest die Hem aanspreekt.  

Van dit verhaal is in 1868 een schilderij gemaakt door Gustave Doré,  het heet  ‘De triomf van het christendom over het heidendom’

We zien in de bovenste helft Christus, Zijn kruis dragend, omringd door de engelen. We zien de engelen naar buiten vliegen, zwaarden getrokken en getooid met schilden, om het heidense kwaad op de aarde beneden te bestrijden. Onder die heidenen bevinden zich herkenbare goden van de klassieke wereld, met Zeus in het midden, met een bliksemschicht in zijn linkerhand.  Dit schilderij illustreert de overwinning van God over het kwade .”

Kyrie

Muziek en zang:   Trijntje Oosterhuis – Wat ik gewild heb

Wat ik gewild heb / wat ik gedaan heb
wat mij gedaan werd / wat ik misdaan heb
wat ongezegd bleef / wat onverzoend bleef
wat niet gekend werd / wat ongebruikt bleef
al ‘t beschamende / neem ‘t van mij
en dat ik dit was / en geen ander dit overschot van
stof van de aarde: dit was mijn liefde  Hier ben ik.

Lezing:  Marcus 1: 21 -28 

Orgel

Overdenking

Lieve mensen van de eeuwige

Het evangelie van Marcus, is een kort en krachtig evangelie. Marcus schrijft to the point. Volgens de wetenschappers hebben Lucas en Mattheus dit korte evangelie gebruikt en aangevuld met hun eigen visie en verhalen. Zo hebben zij allebei een indrukwekkend geboorteverhaal van Jezus toegevoegd: over de stal en de wijzen etc. Maar dat heeft Marcus allemaal niet. Niks geen maagdelijke geboorte, of herders en engelen.

Nee, Marcus lijkt haast te hebben.

En vanmorgen horen we dat Jezus spreekt op de sabbat in de synagoge,  En staat er:

Iedereen was zo verbijsterd dat ze tegen elkaar zeiden: Wat is dit allemaal? Een nieuwe leer met groot gezag. Zelfs als hij onreine geesten een bevel geeft wordt hij gehoorzaamd.

Wel lieve mensen, er is een boze geest, in de wereld en hij oefent een terreur uit waaraan bijna niemand ontkomt. Het is de leer. En niet alleen de leer in de Godsdienst, nee, de leer is een tiran die overal voorkomt. In de wetenschap, in de kunst of in de politiek. Maar overal met dezelfde trekken, namelijk: zo zit het, ik weet het, zo moet het en ik eis absolute gehoorzaamheid. Het moet zo en niet anders. De leer vertelt dat hij de waarheid in zich heeft en vertoont vaak tekenen van religieus fanatisme, zij duldt geen tegenspraak, of een afwijkende mening.  Een leer die aanvankelijk fris en vitaal was kan verworden tot formule en tot een dogma gestold. En het moeilijke daaraan is dat het in alle ernst wordt verkondigd.

Men kan en wil er niet van afwijken. Want in de leer is alle verwondering opgedroogd tot zeker weten en gepropt in de mal van een formule, Jij wéét het, je hébt het, de wereld is overzichtelijk en zo zit de wereld in elkaar.  Als er dan iets anders wordt verkondigd dan zit men vast in het oude. Er is geen ruimte en mogelijkheid om anders te denken. Bijvoorbeeld toen Galileï verklaarde dat de aarde om de zon bewoog in plaats van andersom, moest hij dat van zijn kerkelijke rechters herroepen. Toen ds. Beyers Naudé zich verzette tegen de apartheidspolitiek in Zuid Afrika, omdat hij andere inzichten had verkregen, werd hij uit zijn ambt gezet.

En het is het allergevaarlijkst als we ons in de leer richten op de Eeuwige, op God.

Als we precies weten hoe het zit met God. Als je over God wilt beschikken, als God een overzichtelijke God is geworden. Of als je God in je broekzak meent te hebben.

Nee, God is een  Mysterie, een Geheim, God woont boven het dak van ons denken.

Dat betekent natuurlijk niet dat we over God niets kunnen zeggen. God heeft zich geopenbaard, wij kunnen glimpen van God opvangen, soms even, maar het is en blijft een ondoorgrondelijk geheim. Er zijn echter nog steeds kerken en mensen die alle gevoel van afstand hebben verloren en menen over God te beschikken.

Denkt u nog maar eens aan het schilderij van vanmorgen, Het is een indrukwekkend schilderij, maar als je niet oppast dan kan je zomaar gaan denken dat God niets te maken wil hebben met mensen die niet geloven zoals u en ik, heidenen genoemd. Dat u of ik alleen de juiste leer aanhangen. Vreemd, je ziet het steeds weer dat vrome mensen, of mensen die zich vroom voordoen, denken dat God het helemaal met hen eens is. Zoals we de laatste jaren hoorden van machthebbers van deze wereld. God overal bijhalen, voor het karretje van jezelf spannen. Te pas en te onpas Gods naam noemen. Maar God is altijd anders dan wij denken.

Marcus biedt zo’n alternatief. Je zou van hem kunnen zeggen dat hij het heldere, vastomlijnde Godsbeeld in zijn evangelie in handen neemt, en er voorzichtig aan boetseert, tot er omtrekken zichtbaar worden van een veel minder grijpbaar beeld. En dat doet hij door zijn manier van vertellen over Jezus. In het verhaal van vanmorgen staat Jezus tegenover de leer. Vanaf het begin van zijn openbare optreden, brengt hij bij mensen iets teweeg dat ze nog niet eerder hadden meegemaakt. Op de sabbat in de synagoge is zijn verhaal alles anders dan men gewend is, anders, nieuw, vitaal. Wij weten niet precies wat Jezus heeft gezegd, maar er gebeurde iets, en misschien is wel het belangrijkste hoe hij het zei en dat Hij het was.

In hem herkennen de mensen iets van  God zelf, zegt Marcus. Gods Geest is in hem, en dat maakt dat ze in zijn nabijheid opengaan voor een ander licht op hun leven. Dat ze worden bevrijd, genezen, dat ze opstaan en leven gaan. Wellicht ging de Hemel even open, toen hij sprak. Door de manier waarop hij de bijbel uitlegt en de manier waarop hij met mensen omgaat. Hij heeft gezag, zeggen zij. En dat zal er mee te maken hebben, dat het samenvalt, met wat hij zegt en wat hij doet. Alles lijkt nieuw te worden, door zijn aanwezigheid.

En de mensen vragen zich natuurlijk af, Wie is die man? Waar komt hij vandaan?

En dan is er ineens een stem. Eigenlijk een schreeuw vanuit de diepte:

“Wat hebben wij met jou te maken, Jezus van Nazareth. Ben je gekomen om ons te vernietigen? Ik weet wel wie jij bent, Jij de Heilige Gods”.

Er is gedoe en onrust. Wat wil deze man? Is hij een gek? Een mens met een onreine Geest? Eigenlijk staat er: een mens in een onreine geest. Hij is niet zichzelf, Dat hoor je ook aan hoe hij praat; de ene keer zegt hij ‘ik’ dan weer ‘wij’. Vervreemd van zichzelf, bewoond en bepaald door machten die niet heel maken, maar verwarring zaaien. In onze tijd zou deze man waarschijnlijk worden opgenomen in een GGZ instelling, behandeld worden en medicatie krijgen. Of gaat het in de verhaal ook nog om iets anders? Er staat een man in een onreine Geest. Het gaat om een mens, die niet vrij is en niet kan verdragen dat er iets anders wordt verteld dan hij altijd geleerd heeft. Dit is niet het vertrouwde dat hij kent. De man staat symbool voor de synagoge. Voor al diegene die niet kunnen horen wat Jezus hen aanreikt. Ze willen graag blijven bij het oude. De onreine geest is de geest die ook in de synagoge heerst. Want roept hij: “Ben je gekomen om ons te vernietigen?” En hij slaat de spijker op zijn kop.

Zoals er mensen zijn die niet kunnen accepteren dat er maatregelen worden genomen om ons land weer uit de corona greep te krijgen. Met alle middelen die we voor handen hebben moeten er keuzen gemaakt worden. Maar men wil het vertrouwde niet loslaten en de leer die ze hebben houdt hen gevangen, maakt hen angstig en boos en soms agressief.

Het is zo moeilijk om het oude los te laten en ruimte te maken voor iets nieuws. Het heeft bezit van hem genomen en maakt dat hij geen ruimte heeft voor dat andere. Daarom spreekt Jezus deze onreine geest bestraffend toe. Hij roept: “Zwijg en ga uit van hem. Kom tevoorschijn mens, laat je zien!” Jezus geeft deze mens terug aan zichzelf. Alsof hij opnieuw wordt geboren. Jezus zet de man in zijn eigen kracht, om ruimte te maken voor iets nieuws.

Is het een nieuwe leer of is het een herbronning wat Jezus vertelt? Een bevrijding van een knellende ideologische dogmatiek van zelfbevestiging. Het is de glans van het woord, van een God voor wie elk mens telt, wie of wat deze ook is. Een God van bevrijding en liefde, in wiens ogen elk mens kostbaar  is, ook de mensen in Kafernaum, Jood en Griek. De God van Israël die zijn volk geroepen en gezonden heeft om getuige en gestalte van deze liefde te zijn.

Jezus, ons venster op God, laat merken: het is mogelijk dat je wordt bevrijd. En ook: het is mogelijk dat jij anderen daar van bevrijdt. Ga en doe als ik! Word maar wie je bent: een kostbaar, bevrijd mens, Los van knellende banden en gedachten, beelddrager van God.

En zo licht er in het evangelie van Marcus het beeld op van een God die niet zonder mensen kan, het beeld van een God die mensen zijn geest schenkt, en hen bekrachtigt om te leven.

De Geest die je herkent in wie vriendelijk, liefdevol en met vreugde door het leven gaan. De Geest die je kracht geeft om goed te maken, wat je goed kunt maken, die je bevrijdt van wat je bezet houdt, van de leer die je gevangen houden kan. Die Geest die soms zo maar oplicht in een verlossend woord wat jij een ander aanreikt, of wat een ander tot jou spreekt .

Die Geest die je laat voelen: jij bent een kostbaar mens, een venster op God.

Amen

Muziek en zang: Lied 1005 Zoekend  naar licht       

 Voorbeden en Onze Vader

 Collectepraatje

 Muziek en zang: lied 425  Vervuld van uw zegen 

 Wegzending en zegen

 Orgelspel