zondag 7 maart * zondag Oculi * ds. Henk Haandrikman

Orgelspel

Woord van welkom                             door ouderling van dienst

Aansteken kaarsen

Lied/ filmpje/ Alleen geluid                 https://www.youtube.com/watch?v=y7pqsVaixAE 
Die de morgen ontbood – lied 296

Groet en Bemoediging

Inleiding

We lezen straks het verhaal van de tempelreiniging. Jezus veegt het tempelplein schoon van al wat daar niet thuis hoort: handelaars, geldwisselaars. Je zou dit verhaal verwachten na de intocht in Jeruzalem op Palmpasen en dat klopt ook want in drie evangeliën staat de tempelreiniging daar. Alleen Johannes – en die lezen we vandaag – heeft het meteen aan het begin van zijn evangelie gezet. Johannes wijkt  nogal af van de andere evangelisten. Geen geboorteverhaal maar: “In het begin was het woord”. Ook geen doop en geen verzoeking in de woestijn. Jezus verzamelt de discipelen om zich heen en dan volgt de bruiloft te Kana. Dat is allemaal in het noorden van het land, Galilea. Bij de andere evangelisten blijft Jezus daar lange tijd en trekt op een zeker moment richting Jeruzalem. Bij Johannes gaat Jezus na de bruiloft te Kana al naar Jeruzalem om het Paasfeest te vieren en in Johannes reist Jezus nog een paar keer op en neer naar Jeruzalem. Heel anders dus.

En meteen al bij die eerste keer in Jeruzalem veegt Jezus het tempelplein schoon.

Zo plaatst Johannes dit verhaal aan het begin waar de andere evangeliën het aan het eind plaatsen. Eerst moet er schoon gemaakt, zo lijkt hij te willen zeggen om weer tot de kern te komen om de verstopte bron weer te kunnen laten stromen.

Wat moet er allemaal opgeruimd worden? In onszelf, in de wereld, in de politiek. Iedereen heeft daar wel zijn ideeën over. Wat gaan we stemmen en waarom?

Is de Coronacrisis ook een gelegenheid om eens te zien wat er niet thuishoort op het tempelplein? En waar staat dat tempelplein dan voor? Is dat de georganiseerde godsdienst, is dat de marktwerking in de zorg, is dat de koehandel van het neoliberalisme, zijn dat de geldwisselaars van de beurs? Of is dat ook niet ons innerlijk? Ons eigen gemarchandeer met wat werkelijk van waarde is?

 

Het vraagt afstemming op wat goed is en rechtvaardig. In de woorden van de psalm voor deze zondag, : Steeds weer zoeken mijn ogen naar U. Daarom heet deze zondag Oculi: ogen. Wij luisteren naar psam 25 in een hertaling van Huub Oosterhuis.

Kyrielied/filmpje                                 https://www.youtube.com/watch?v=1zPwJUi1tpI 
Houd mij in leven – lied 25b

Lezing                                                Johannes 2: 13-22

Lied/opname                                       Lied 1001 – De wijze woorden

Preek

We zien de tempelreiniging in een ets van Rembrandt. En dan zien we een Jezus zoals we niet vaak zien: met de zweep in de hand.

Op de voorgrond de geldwisselaars. Rechts onder grijpt een man naar een kip die weg wil vliegen en links holt een verkoper met een mand van duiven op zijn hoofd gauw weg. Rechts boven staan de vrome wetsgeleerden wat misprijzend te kijken. Jezus drijft met zijn in elkaar gevlochten touwen de schapen en de runderen de tempel uit. En keert de tafel van de geldwisselaars om. De tempel is de woonplaats van God – waar God en mens met elkaar verkeren. ‘Mijn huis is een huis van gebed’.

Opvallend is de stralenkrans in het midden, bij Jezus? Die zit niet om zijn hoofd maar om zijn hand. Alsof Rembrandt zegt: dit is heilige daadkracht. Jezus keert de onrechtvaardige wereld om.

We hoorden het in lied 1001: “Deze wereld omgekeerd”. Wat zouden wij ook af en toe de boel op de kop willen zetten, de bezem er door willen halen als we zien wat er allemaal mis gaat. De korte lontjes, de stompzinnigheid, de onverschilligheid, de uitbuiting van mensen en de plundering van onze planeet. Oh, als je het voor het zeggen zou hebben, als ik het voor het zeggen zou hebben… Tja, wat zou er dan gebeuren? Hoe zit het met je eigen, met mijn eigen beoordelingsvermogen? Met mijn eigen vooroordelen en frustratie? Zijn mijn motieven wel zo zuiver? Wat is er allemaal niet verwoest in de naam van zuiveringen in de geschiedenis en in mensenlevens?

Het gaat in de tempelreiniging niet om wat anderen doen, maar het gaat om ons. Wat daar in de tempel gebeurd is, kun je niet op het conto schrijven van de corrupte beheerders van de tempel, van de elite die Jeruzalem bestuurt en de zaken naar haar hand zet. Dat zou nogal makkelijk zijn. We zijn daar ook heel goed in. Wijzen naar een ander. ‘Politiek is’, zo zei Maarten van Rossem ooit, ‘de kunst een andere groep verantwoordelijk stellen voor een probleem dat je zelf hebt veroorzaakt.’

De middeleeuwse mysticus Meister Eckhardt zei in een preek over dit verhaal eens, dat de tempel van Jeruzalem, die door Jezus gereinigd werd, ons hart is. Ons hart waarin alles leeft: onze angst en onze reactie daarop, onze machtswellust, onze hebzucht, onze mentaliteit van onderdanigheid en van afhankelijkheid. Maar ook ons verlangen naar vrijheid, de moed om te leven, het geluk van het “er zijn” en de kracht van de liefde. Het gaat hier om de vraag door welke machten en krachten we ons laten binden. Wat ons immers bindt in onze omgang met elkaar en met onze tijd zijn de machten die ons in hun greep hebben. Ervan uitgaand dat religie binding betekent, gaat het hier dus om de vraag die ons vanaf de schepping wordt gesteld: “Mens waar ben je” laat je niet binden aan wat onheil brengt,  de vraag: “wie of wat geven we macht in en over ons leven? Waar buigen we voor en gaan we voor op onze knieën? Wat bindt ons, dat wil zeggen: wat is onze religie?

Het blijft daarom opletten als het om religie gaat. Het kan ook duiden op een ongezonde binding. Dan wordt het meer iets van: wat heeft jou in zijn greep? Het is een bijbelse wijsheid dat er vele goden zijn maar dat het er op aan komt onderscheid te maken tussen de verschillende geesten.

Er zijn vele goden die ons voor hun karretje willen spannen. Maar ook omgekeerd spannen wij God voor òns karretje en dan gaat dat allemaal door elkaar lopen en roepen en verkopen. Jezus verjaagt handelaars en geldwisselaars uit de tempel omdat zij volgens Jezus het huis van zijn Vader tot een markt maken. God wordt iets waar wij iets mee kunnen doen in plaats van dat we God in onszelf toelaten. Daar is de tempel.

Jezus is heel revolutionair als Hij het begrip tempel op zichzelf toepast. Hij spreekt over het afbreken van de tempel en dat Hij die in drie dagen weer zal opbouwen. Een verwijzing naar wat er met hem zal gebeuren natuurlijk maar ook in het antwoord van de omstanders is een verwijzing te vinden. Zesenveertig jaar heeft de bouw van de tempel geduurd. En jij zou hem in drie dagen weer opbouwen?

Maar gaat het om na te tellen jaren? De Bijbelse getallen tellen niet, maar vertellen. Joodse letters hebben een getalswaarde, en de getalswaarde van mens ‘Adam’ is 46. Kortom: De mens is (ook) Gods tempel. Als het erom gaat een tempel te bouwen, gaat het om zoveel meer dan een gebouw. Het gaat om een manier van leven.

Op het tempelplein in Jeruzalem rekende Jezus af met een geloofsvoorstelling die van God zoiets als handelswaar maakte door hem apart te zetten van onszelf en ons dagelijkse leven. In een aparte ruimte. Buiten onszelf.

Jezus heeft zich met heel zijn persoon ervoor ingezet om de godsdienst weer te verplaatsen naar waar hij vindt dat ze thuishoort: in de heilige ruimte van ons dagelijkse bestaan, met ons hart als de eigenlijke tempel van God. Het werd hem niet in dank afgenomen.

Met Hem trekken wij dieper de Veertigdagentijd in. Verder op zijn weg die eindigt in een totale zelfgave. Hier ontmoeten wij iemand die loskomt van de vraag: ‘Wat levert dat mij op? Wat heb ik daaraan?’ Hier ontmoeten wij Hem die niets afschuift, die niet wegkijkt, die de volle verantwoordelijkheid neemt.

Orgelspel                                            Lied 848

In Memoriam

Lied/Geen beeld/Alleen geluid:           https://www.youtube. com/watch?v=h_ntMTJrfTk
(Lied 961 Niemand leeft voor zichzelf )

Collectepraatje

Gebeden

Slotlied/filmpje                                   https://www.youtube.com/watch?v=cwspc_0GkSc 
Geef vrede Heer, geef vrede – lied 1010

 

Zegen                 De genade van onze Heer Jezus Christus,
de liefde van God
en de gemeenschap van de heilige Geest
zal met u zijn.

Orgelspel